Prawdy doktora Gawdy: Czekanie, aż uraz minie – to najgorsze rozwiązanie

W przypadku kontuzji konieczna jest konsultacja lekarska
 źródło: Thinkstock
28-08-2017 | 18:56

Autor: dr n. med. Piotr Gawda

Do wesela się zagoi... może stare porzekadło poprawi humor biegacza, który nabawił się urazu, ale nie pomoże mu w szybkim powrocie do zdrowia. Potrzebna jest przemyślana i konsekwentna terapia – radzi dr Piotr Gawda z Centrum Medycznego Orto-Optymist.

Podkreślmy na wstępie, że opracowanie skutecznego leczenia i rehabilitacji wymaga nie lada umiejętności. Tak jak przy innych problemach zdrowotnych, niezwykle ważna jest właściwa i trafna diagnoza. To wiąże się z umiejętnością przeprowadzenia wywiadu, badania klinicznego oraz nierzadko badania obrazowego z dobrą interpretacją. Po ustaleniu diagnozy należy podjąć decyzję o leczeniu, a także  opracować indywidualny program usprawniania. Aby przygotować skuteczny program rehabilitacji niezbędna  jest  znajomość patofizjologii oraz faz i okresów  gojenia się tkanek miękkich w wyniku doznanego urazu .

Kontrolowana mobilizacja

I tak pierwsze trzy dni po urazie to tzw. faza zapalna (ryc.1). Uszkodzeniu tkanek miękkich towarzyszy na ogół uszkodzenie naczyń krwionośnych, wskutek czego zbierająca się krew uciska sąsiednie tkanki, powodując wtórne uszkodzenia z powodu niedotlenienia. To zwiększa skutki urazu. Poza krwinkami czerwonymi  w uszkodzonych tkankach namnażają się komórki stanu zapalnego, mieszaniny mediatorów chemicznych takich jak bradykininy, serotoniny, histaminy, prostaglandyn oraz tlenku azotu, leukotrienów i cytokin. Obraz kliniczny sprowadza się do ocieplenia, przekrwienia, obrzęku, bólu i zaburzeniu funkcji narządu ruchu, który uległ urazowi. Postępowanie terapeutyczne  na ten okres określa się skrótem RICE i obejmuje:  Rest – odpoczynek, unieruchomienie, Ice – schłodzenie, Compression – ucisk i Elevation – uniesienie. W tym okresie stosujemy farmakoterapię celem działania przeciwbólowego i przeciwzapalnego.

Od drugiego dnia po urazie rozpoczyna się faza naprawcza, która może trwać do sześciu tygodni (ryc.1). W miejscu uszkodzenia wzrasta liczebność fibroblastów odpowiedzialnych  za syntezę kolagenu z nadmierną ilością połączeń w obrębie  swoich włókien tworzących bliznę. To prowadzi do ograniczenia ruchomości. Może zabrzmi to w uszach biegacza, który nie może poruszać uszkodzoną kończyną jak czarny humor, ale ta dysfunkcja ma zbawienny wpływ we wczesnej fazie urazu. Takie ograniczenie  jest kluczowym elementem  procesu gojenia się złamania kostnego, podobnie jest także w urazach tkanek miękkich. Ma zbawienny wpływ na zmniejszenie bólu i obrzęku. My lekarze mamy tego świadomość i stosujemy różnego rodzaju wspomagające unieruchomienia, począwszy od gipsu poprzez szyny powietrzne, materiały termoplastyczne, sztywne stabilizatory i inne. Co za dużo, to niezdrowo i zbyt długie unieruchomienie jest szkodliwe, ponieważ prowadzi do sztywności stawu, zmian degeneracyjnych w chrząstce stawowej, zaniku, osłabieniu i sztywności mięśni. Dlatego tak ważna dla biegacza po przebytym urazie  jest decyzja lekarza  o czasie unieruchomienia  i rozpoczęciu czynnej rehabilitacji. Jednym ze sposobów uzyskania wczesnej, ale bezpiecznej rehabilitacji w przypadku urazu tkanek miękkich  jest kontrolowana mobilizacja. Odnosi się to do użycia ochronnej stabilizacji w celu zapobiegania ruchowi w kierunku, który będzie powodował nadmierne napięcie uszkodzonych struktur. W metodzie tej możliwe jest wykonanie ruchu, aby zapobiegać sztywności, utrzymać siłę mięśni i poprawić odżywianie chrząstek stawowych, podczas gdy więzadła cały czas są chronione. Dokonująca się faza naprawcza umożliwia wykonywanie coraz większej ilości mobilizacji i ćwiczeń zmienionych tkanek. W porównaniu z unieruchomieniem, ćwiczenia dają lepsze efekty lecznicze, ponieważ pobudzają intensywne wrastanie kapilar do uszkodzonego obszaru, regeneracje włókien mięśniowych i syntezę kolagenu, co wzmacnia ścięgno. Prowadzona mobilizacja i ćwiczenia  powinny być uzupełnione serią zabiegów fizykalnych, których celem jest poprawienie ukrwienia zmienionych tkanek.

 

Grafika - fazy leczenia urazów

Rycina 1. Fazy odpowiedzi tkanki miękkiej na uraz (rycinę wykonała Hania Gawda)

 

Od czwartego tygodnia po urazie  zaczyna się faza przebudowy i trwać może do roku (ryc.1). Wtedy liczba włókien kolagenowych zmniejsza się, a blizna (cały czas mówimy o bliźnie powstałej wewnątrz uszkodzonej tkanki) staje się bardziej elastyczna. Czas całkowitej przebudowy, jak również jej jakość będzie zależała od rozległości pierwotnie doznanego urazu jak również od prowadzonego leczenia usprawniającego i fizykalnego.

Rehabilitacja krok po kroku

W tym okresie prowadzone ćwiczenia odbywają się według dwóch zasad:

1. Specyficznej adaptacji mięśnia do zadanego obciążenia, gdzie program ćwiczeń powinien uwzględnić takie wytrenowanie mięśni, jakie zabezpieczy biegacza przed ewentualnym urazem. Rodzaj wywołanego napięcia mięśni, szybkość skurczu oraz jego intensywność będą skutkowały pojawieniem się określonych efektów treningowych. I tak dla biegaczy długodystansowych zalecane będą  długotrwałe wysiłki o mniejszej intensywności, które będą  wywoływały skurcze we włóknach mięśniowych wolnokurczliwych, odpornych na zmęczenie, w których zachodzą przemiany tlenowe. Z kolei dla sprinterów zalecane będą krótkotrwałe ćwiczenia o wysokiej intensywności, gdzie pracować będą głównie włókna mięśniowe szybo kurczące się. To zróżnicowanie funkcji oznacza, że w trakcie wykonywania ćwiczeń w dalszej, bardziej zaawansowanej rehabilitacji biegacz musi wykonywać określone  zadania ruchowe typowe dla danego rodzaju biegu. Potrzebne to będzie do wypracowania optymalnej kontroli nerwowo-mięśniowej wszystkich grup mięśniowych zaangażowanych podczas danego zadania ruchowego.

2. Stałego zwiększania obciążeń treningowych, gdzie poprzez zastosowane obciążenia może dojść do poprawy siły mięśniowej, wzrostu mocy lub wytrzymałości. Tu ważna uwaga: najczęściej popełnianym błędem w programach usprawniających, treningowych mających na celu poprawę wydolności mięśni jest stosowanie zbyt dużych obciążeń w zbyt krótkim czasie. Program ćwiczeń należy rozpocząć od dużej ilość powtórzeń z niewielkim obciążeniem  a później zastosować mniejszą ilość powtórzeń  wykonywanym z większym obciążeniem. Po uzyskaniu poprawy funkcji i siły na dalszych etapach treningu usprawniany biegacz może przejść do ćwiczeń złożonych, funkcjonalnych wykonywanych w większym tempie.

Należy pamiętać, że niektóre urazy biegaczy są następstwem nieprawidłowych wzorców ruchowych całych grup mięśniowych, dlatego w takich przypadkach terapia nakierowana tylko na pojedyncze mięśnie nie będzie skuteczna. Stabilność jest równie ważna jak siła mięśniowa, gdyż praca mięśnia, przez staw  który nie ma odpowiedniej stabilizacji, będzie mniej efektywna. Stąd reedukacja ruchowa biegaczy po urazach jest tak istotna.

Centrum Medyczne Orto Optymist   Autor, dr n.med. Piotr Gawda, jest specjalistą rehabilitacji medycznej Centrum Medycznego Orto-Optymist (www.ortooptymist.pl), medalistą mistrzostw Polski i mistrzostw świata lekarzy w biegu na 400 m oraz maratończykiem.

 

 

Komentarze

Napisz komentarz
No photo
No photo~Mama Dobra RadaUżytkownik anonimowy
~Mama Dobra Rada :
No photo~Mama Dobra RadaUżytkownik anonimowy
Odpowiednia dieta pomoże nie tylko na bóle po treningu lecz również podczas rehabilitacji. Rady na http://mama-dobra-rada.pl
11 lis 15 16:01
Liczba głosów:0
0%
0%
Link do tego komentarza: