Waga negatywnych emocji w sporcie

Więcej na temat:bieganie, emocje, motywacja, trening, zawody
zobacz zdjęcia » Emocje towarzyszące zawodom powinny mobilizować
 /  fot. Marek Biczyk  /  źródło: newspix.pl
07-12-2017 | 16:49

Autor: Natalia Pacholczyk

Emocji nie da się uniknąć w życiu codziennym, a podczas zawodów i treningów są one wyjątkowo silne. Także ich oddziaływanie na wyniki sportowe jest ogromne.

Nastrój ma nie mniejszy wpływ na końcowy wynik naszych starań niż przygotowanie fizyczne. Często przyczynia się do gorszych wyników sportowych, ale dobrze prowadzony trening emocji jest pomocny w osiąganiu sukcesów. Zawodowi sportowcy przy pomocy psychologów potrafią dzięki treningowi mentalnemu zmniejszyć ryzyko powstania urazu czy utraty kontroli nad swoimi emocjami podczas zawodów.

Ocena poznawcza, czyli to, jak interpretujemy wydarzenia i bodźce zewnętrzne zależą od wielu subiektywnych czynników. Jednak reakcje emocjonalne można poznać zawsze po trzech symptomach – pobudzeniu fizycznym (szybkie bicie serca, pocenie się), pobudzeniu poznawczym (brak koncentracji, zły ogląd sytuacji) i pobudzeniu behawioralnym (agresja, nerwowość, histeryczny śmiech).

Jedna i ta sama emocja może wpłynąć na różne osoby w odmienny sposób. Ta sama emocja także powoduje zwykle dwa skutki (pozytywne i negatywne) i zależy to od predyspozycji danej osoby do radzenia sobie ze sportowym stresem. Najlepszym przykładem jest tutaj złość – u jednych powoduje ona wzrost motywacji, a u innych uniemożliwia realizację celów (zwłaszcza gdy łączy się z agresją).

 


 

Zarządzanie emocjami

Regulacja (zarządzanie) emocjami, to cecha którą można wyćwiczyć. Dzięki niej buduje się wpływ na emocje, których doświadczamy oraz umiejętnie nakierowuje je na pożądany przez nas cel. Kontrolowanie emocji może być procesem świadomym lub nieświadomym – w treningu mentalnym najpierw uczy się świadomego regulowania emocji, a z czasem reakcje te stają się podświadomym nawykiem. Najpierw jednak konieczne jest zbadanie motywacji konkretnego zawodnika.

Według psycholog Mayi Tamir motywacja sportowców dzieli się na hedonistyczną i instrumentalną. Pierwsza z nich pojawia się, gdy przy emocjach negatywnych próbujemy rozładować stres poprzez uprawianie sportów. Daje to uczucie spokoju. Motywacja instrumentalna pojawia się wtedy, gdy zawodnik orientuje się, że emocje negatywne pomagają mu osiągnąć cel. Wtedy też wykorzystuje się wizualizacje i wywołuje złość, która daje też większą motywację do zwyciężania.

Złość jednak nie jest najbardziej destrukcyjną emocją, a jest nią z kolei lęk, strach i niepewność. Odczuwanie takich emocji można zmniejszyć poprzez stosowanie technik relaksacyjnych, dialogu wewnętrznego i wyobrażeń.

Model regulacji emocji został w 2007 roku opracowany przez psychologów Grossa i Thompsona. Według nich, najpierw powinno dokonać się selekcji sytuacji, czyli zastanowienia się, czy konkretne emocje dobrze lub źle wpływają na nasze wyniki. Drugi krok to modyfikacja sytuacji czyli wywoływanie w sobie emocji lub ich zahamowanie w zależności od ich wpływu na nas. Kierowanie uwagi to przygotowanie wewnętrzne (nastrajanie się) do danej emocji (samotność, słuchanie muzyki, rozmowa z kimś bliskim). Jeśli kierowanie uwagi się powiedzie, to następuje wtedy zmiana poznawcza, czyli zmiana emocji. Udana modyfikacja emocji prowadzi z kolei do zmiany zachowania.

 


 

Etapy emocji sportowca

Awksientij Puni sklasyfikował emocje u sportowców w trzech grupach – wyróżnił emocje przedstartowe, startowe i postartowe. Na ich pojawienie się i intensywność wpływa ranga zawodów, zadania i cele do wykonania, skład uczestników, doświadczenie własne, poziom wytrenowania oraz indywidualne emocje sportowca.

Emocje przedstartowe, zwane też stanem gotowości startowej są to najbardziej pozytywne z emocji, jakie czekają zawodnika przed zawodami. Dzięki nim zawodnicy są w stanie zwiększyć swoją efektywność oraz przygotować się na czekające go wyzwania. Dominującymi cechami jest tutaj motywacja, koncentracja, gotowość do rywalizacji i wysiłku.

Muszą być one jednak na optymalnym poziomie – zbyt wysokie natężenie tych emocji (tzw. gorączka startowa) powoduje pogorszenie umiejętności technicznych i stanu zdrowia (zaburzenia oddechu, zaburzenia trawienne) u zawodników. Zbyt niskie emocje z kolei (tzw. apatia startowa) wiążą się z dekoncentracją, zniechęceniem, sennością i złym samopoczuciem.

Emocje startowe to stan zawodników od startu do mety, stan w czasie trwania meczu, biegu czy rozgrywek. Zależą one od emocji wyjściowej, czyli stanu pobudzenia zawodnika przed startem w zawodach. Zwykle chwilę po starcie emocje te są mniej intensywne i zmieniają się (rosną lub maleją) w zależności od wyników. Zmęczenie i tak zwane martwe punkty zawodów można zmniejszyć ćwicząc przed zawodami wizualizacje i pozytywne afirmacje („dam radę”, „uda mi się”).

Ostatnie emocje, to tak zwane emocje postartowe. Często końcowy wynik zawodów ma wpływ na procesy emocjonalne jakie zachodzą już po występie. Duże napięcie emocjonalne (np. złość, smutek po porażce) mają wpływ na późniejsze treningi i wyniki sportowe. Wbrew pozorom wynik wcale nie jest najważniejszy – w końcu porażki niektórych motywują silniej niż sukcesy. Większe znaczenie ma tutaj analiza i ocena własnych umiejętności podczas zawodów.

Emocje mają więc ogromny wpływ na jakość naszego występu w różnych zawodach, ale też w treningu sportowym. Świadomość własnych emocji (ich analiza i wyciąganie z nich wniosków) mogą nam posłużyć w przyszłości w budowaniu każdego sukcesu.